Rozenn

Rozenn a bar dispaket diouzh beure
Rozenn oc’h huñvreal 'tal an heol da greisteiz
Rozenn, stourm 'enep an noz o kouezhañ
An noz a ray dit paouez da ganañ.

Rozenn, Rozenn, gaouiadez koant,
Perak bezañ flemmet ‘anon?
Me ‘oa laouen, me ‘oa drant
Gloazhet a’teus ma c’halon!

Rozenn, Rozenn, mignonez kriz,
Perak bezañ flemmet ma biz?
Dindan an heol o vont da guzh
Ev ’ta ma gwad, rozenn ruz.

Lanredeg, ’tro 11 eur
21/03/2006

Bon allez, demain j'arrête la télé!

Tout à fait! J'ai encore regardé les Z'amours. Ben oui. Bon ben oui ça va! Ils étaient dans le public, mes jeunes de l'autre fois. J'ai vu Aurore. Ils doivent enregistrer je sais pas combien d'émission dans la foulée, avec à peu près le même public... Et cette fois, j'ai vu autre couple passionnant. Georges et Alice. Beaucoup moins beaux. Beaucoup plus vieux. Même pas des beaux vieux. Des vieux difformes, des vieux moches, répugnant les adolescent.

Pourtant ils m'ont plu. Pas tout de suite, il a fallu que je les écoute un peu... Ils étaient complètement décalés. Lents, décalés... Des Parisiens ayant quitté Paris pour s'installer dans un bled pourri d'une centaine d'habitants. Comme ça. Ayant fait un métier assez pourri à priori. Elle, Alice, elle était montée à Paris pour être prof de dessin. Mais elle a rencontré Georges, qui l'a emmenée au 42ème ciel, disent-ils, alors elle l'a suivi dans son affaire.

Elle est montée à Paris. Mais de où? Je vous le donne en mille: de Bretagne. Et voilà qu'elle y va, elle, la bonne vieille déformée, simple, tranquille, face au flot de clichés à la con que nous sort le brave Tex (« ah vous êtes Bigouden et gnagngagna... »... Ben non elle vient de Quimper. Abruti. Mais bon c'est pas de ta faute). Et elle balance « Peus 'ket mezh? » (t'as pas honte?) quand ce petit présentateur lui demande de nous sortir des instultes en breton. Elle n'avait pas honte, elle, contrairement à plein de vieux d'ici. Elle était ce qu'elle était, sans se poser de questions. Comme elle avait échappé à la Bretagne juste avant que l'Etat français atteigne réellement le peuple. Elle dira d'autres chose, après, poussée par son mari. Une langue brute. Ivi Kromm aurait bien fait un peu de dialectologie avec elle (Eh oui, Ivi a une petite formation universitaire...). En tous cas, autre chose que la présentatrice de la « Carte aux trésors » de l'autre fois... Elle disait qu'elle s'excusait auprès des « puristes » et puis avait déclamé quelque chose d'incompréhensible. C'était la base de l'indice. Elle aurait pu demander à quelqu'un de lui noter ça en phonétique... Elle a préféré s'excuser auprès des puristes. Vous croyez qu'elle aurait dit ça sur une autre langue, Allemand, Espagnol...

Allez, pour deux vieux sympas qui s'en foutront, et pour la culture de Nathalie Simon (qu'est pas si mauvaise que ça dans le fond...), la prochaine note sera un petit poème en breton. Ça parle d'une fleur... Alice ne savait plus comment on disait « amour » en breton, et bien voici la preuve qu'on peut faire des exercices de style cul-cul dans toutes les langues (et encore Ivi en est assez fier)!

Complément

Lagad

 

Lagad a wel.

Lagad a sell ?

Lagad a gomz

Met gwir pe gaou ?

Setu e foñs

Al lagad don

Un doare laou

Hag a cheñch atav

Keloù an nervenn

Kuzhet er fovea

Na gredez ket ‘nezhañ !

Ar gevier eo...

Hen lakas da vevañ

Hen lakas da ganañ

Hen lakas da gannañ

Luc’hoù al lagad

An aour war ar gwad.

01/10/2003

Kelien

Kelien.
Kelien kentañ ar bloaz.
O tont da amerd'iñ an dud ha 'blam' 'betra?
Den ne ra van. Perak 'rafen?
Ar re gozh 'kaozeal diouzh an amzer
Ar re yaouank o kargañ o seier
Hag an dud entreze memes mod.
E brezhoneg? Chom a ra lod
'Tre an daou, pa lâran dit!
"Skuizh on!"
Met 'n em laoskel da vont...
Bevañ 'ra 'r c'helien hep eñvoriñ
O klask o boued er sac'h koc'h-ki.

Pederneg, ti Carole ha Yvon, 6 eur met kard d'ar gwener 13 a viz Ebrel. 

Kontadenn vrezhoneg a-vremañ

Ar priñs Ruz ha Pobl Frañs (3/3)

Marv eo ar Priñs Vañde en eil barrad arnev spontus. Aet eo neuze ar Priñs Ruz en hent...

    Evel-just e c'hoarias evitañ evel evit an daou all. Dirak dor bihan an tiig-soul en em gavas d'e dro.
- Piv 'zo 'tont da direnkañ 'anon pa 'm eus kement a labour da dresañ ma zi a zo bet devet gant ur priñs droug? a c'houlennas ar vouezh.
- Me eo ar Priñs Ruz, ha ne fell ket din direnkañ ac'hanoc'h an disterañ. En hent emaon abaoe tri devezh ha teir nozvezh ha ne fell din nemet ur c'hornig bennag da ziskuizhañ gant ur bannac'h soup hag un tamm bara. Ha ma fell deoc'h, me sikouro 'anoc'h da gleñkañ ho ti.
- Ma, eme ar wrac'hig o tigeriñ an nor, deuit-tre, priñs Ruz. Ma unan on amañ, ha kozh eo arri ma faour-kaezh izili. Chañs 'm eus o kavout 'anoc'h, yaouank ha barrek ma 'c'h oc'h!
- Oh! N'eo ket kalz a dra evidon, mamm-gozh, hag ur blijadur eo sikour an dud, kar me a fell din kemer plas Roue-Frañs hag evit-se en deus goulennet diganin mont d'ober ar vad e-mesk ar bobl.
- Ma! eme ar wrac'h.
    E-pad tri devezh e chomas ar Priñs-Ruz gant ar sorserez-kozh, betek ma vefe brav ha solud an ti-soul en-dro. A-raok laoskel anezhañ da vont e roas ar wrac'h boued dezhañ e-leizh.
- Kit en-dro en hent, emezi, met kemerit ganeoc'h un nebeut traoù am eus amañ ha ne servijont ket din. Setu da gentañ ur païplu hag a vo ken bras ma vefet, c'hwi hag ho marc'h, er goudor dindan ar washañ arnev. Kemerit ivez ar podadig dour-a-blijadur-mañ. Pa vefet e-mesk ar bobl trist ha dispi, evit ur boc'h anezhi ha kit e darempred gant an dud, hag evel-se e rofet dezhe un tamm eus ho joa. Setu a-benn ar fin ul lunedenn hag a weler enni an traoù 'vel ma 'c'h int en gwirionez pa vez luzhiet an aferioù. Evel-se e c'hellfet lakaat an traoù evel ma tleont bezañ en-dro, ingalañ ar madoù ha reiñ levenez d'an holl. Chañs vad deoc'h Priñs Ruz. Na disoñjit ket da dont en-dro d'am welet pa distrofet da gastell ar Roue Frañs!

    Kuitaat a reas neuze ar c'hoad, ne voe ket lazhet gant ar barrad arnev peogwir 'oa er goudor dindan ar païplu, hag adalek neuze ec'h eas a gêr da gêr, 'n ur blantañ joa ha levenez e kalonoù an dud, met 'n ur reizhañ ivez an trubuilhoù a gave gant darn. Reiñ a rae joa d'ar re drouk ivez evit vad an holl. Tri miz goude e oa distro er c'hoad.
- Kont din ar pezh 'teus graet, eme ar wrac'h-kozh.
    En ur gontañ e avanturioù e roas ar priñs Ruz joa dezhi ivez dre ma chome un nebeut dour a blijadur gantañ. Pa voe achu e istor e troas ar wrac'h en ur plac'h yaouank koantoc'h ha n'en doa gwelet biskoazh. Merc'h Roue-Frañs an hini 'oa!
- Deuet 'oan war da hent, e stumm ur wrac'h koazh, evit gwelet ma vije ken brav da oberoù evel da gomzoù. Deuet out a-benn, priñs-Ruz, ha dimeziñ a ri ganin kerkent ha ma gemeri plas ma zad. Met n'eo ket echu da labour evit-se! Ret e vo dit kenderc'hel d'ober ar vad e-mesk ar bobl, ha nompas bezañ dallet gant da binvidigezh, pe 'vi skarzhet diouzh ar palez ganin-me, daoust d'ar c'harantez 'm'o evidout da viken. Deomp d'ar palez, bremañ! N'efomp ket en ur bed all, divuhez... Peogwir out kap da vezañ Roue e vefomp evurus amañ, gant hon pobl!

    Er palez 'voe aozet ur friko bras evit an daou bried a voe evurus 'hed o buhez, gant o bugel nemetañ, ur briñsez koant-tre, ha biken ne baouezas ar Priñs-Ruz da zoñjal en e bobl hag en e wreg betek ma arrife ur priñs yaouank da zimeziñ gant e verc'h.

Echu 'tro 1 eur beure, nozvezh ar merc'her 28/03, er Bougen, Brest. 

Kontadenn vrezhoneg a-vremañ

Ar priñs ruz ha pobl Frañs (2/3)

Lazhet eo bet ar Priñs Bearn en ur barrad arnev, goude bezañ bet o kaozeal gant ur wrac'hig-kozh.

    O klevet ar c'heloù diouzh e varv ec'h eas ar Priñs Vañde en hent. Evel ar priñs Bearn e arrias dirag an tiig-soul hag e c'houlennas bezañ lojet evit an noz.
- 'Faotañ 'ra deoc'h ober ar vad? Ha petra 'refet 'vit-se? eme ar vouezh raouliet, ar wrac'hig-kozh evel a oarit.
- Skarzhañ kuit al lamponed 'maez ar vro! a respontas ar priñs Vañde. Ha lazhañ 'nezhe! Ha adplantañ don e penn pep hini perzhioù mat ur vuhez eeun ha disi!
- Tremenit ho hent, priñs Vañde, a lâras ivez ar wrac'hig-kozh e toull an nor.
- Keuz 'po, mamm-gozh! Pa vin Roue Frañs e weli petra 'ran-me gant ar re diouzh da seurt! Met da c'hortoz e c'houzañvi evit ar re all!
    En ur vont kuit e plantas an tan e tiig ar wrac'h kozh. Evurusamant he doe hi amzer da redek primm er-maez an ti betek ul loch kuzhet e-penn all ar prad a-drek, kar a-barzh berr amzer ne chomas nemet ludu diouzh an ti-soul hag e voe klevet ur pezh strakadenn en oabl: adarre ur barrad arnev spontus.

    Ne oa ket aet ar priñs Vañde gwall bell hag e kouezhas gwez warnañ diouzh a-bep tu! Lazhet e voe kerkent.

    O klevet ar c'heloù e tistroas ar priñsed all d'ar gêr, dipitet hag ankeniet un tamm mat anezhe.
- Da biv neuze 'vo ma rouantelezh? a ouele ar Roue kozh, o santout ar marv o lipat beg e vizied, Ha mervel a rin o leuskel ma bro d'an diaouled ha d'al loened-gouezh?
- Ha me? eme ar briñsez yaouank koant, Ha chom a rin da ruzañ amañ, dizimez?
- Na refet ket, laouen, eme neuze ur priñs yaouank hag a oa chomet didrouz betek neuze. Met n'on priñs a lec'h ebet, priñs on em c'halon, fellout a ra din ober ar vad evit ar bobl.
- Kit bepred, a respontas ar roue. Ha gwelet e vo ma c'h oc'h priñs a-walc'h evit gouarn ar vro.
- Mat, eme ar priñs Ruz, kar evel-se 'oa bet lakaet gant tud ar c'hastell 'blam' d'e zilhad, hag en hent.

 Emgav amañ d'an 11 aviz Ebrel evit lenn ar fin...

Kontadenn vrezhoneg a-vremañ

Ar priñs ruz ha Pobl Frañs (1/3)

Pe glevfet pe glevfet ket
An istor-mañ a vo kontet
Met ma selaouit memestra
'Vo ket bet kontet 'vit netra.

    Gwezhall e oa en Frañs ur roue kozh-kozh ha n'en doa mab ebet. Ne oa den evit kemer e blas. Un deiz ma santas ar marv o tostaat diouzh e gastell ken na grene an tourioù anezhañ e lakaas da vezañ embannet penaos e rofe e rouantelezh, hag e verc'h war memes tro, d'an hini a rafe ar muiañ a vad d'e bobl karet.
    Diouzhtu e welas o teredek deus a-bep korn ar vro pe zoken deus al lez priñsed ha priñsezed yaouank:
- Ô Sir! a lârent, Me eo an hini barrekañ evit dont war ho lerc'h. Kas a rin ho pro gant ar skiant ho peus diskouezhet abaoe kement a vloavezhioù.
- Kerzhit kuit, genaoueien! N'ho peus mann ebet da gaout diganin! Ma fobl an hini eo en do ezhomm ac'hanoc'h. Kit dezhañ, ha da c'houde e welfomp piv eo an hini barrekañ!

    Neuze ec'h eas ar priñs Bearn en hent. Goude bezañ bet baleet 'pad tri devezh ha teir nozvezh ec'h erruas dirak un tiig-soul e-kreiz ur c'hoad. Naon a oa deut dezhañ ha d'e varc'h, ha c'hoant kousket ivez. Skeiñ a reas war an nor.
- Piv 'zo 'tont da direnkañ ac'hanon? eme ur vouezh raouliet 'drek an nor.
- Me eo ar Priñs Bearn! Ha dont a ran da glask annez evit an nozvezh, kar ur c'hefridi bras am eus da gas da benn: ober ar vad e-mesk pobl Frañs.
- Ha petra 'refet evit dont a-benn? eme adarre ar vouezh displijus a-dreuz an nor.
- Unaniñ a rin ar bobl a-dreñv din! eme ar priñs Bearn. Holl asambles e vefomp ur bobl kreñv ha mont a refomp da glask pinvidigezhioù all er bed a-bezh gant rouantelezhioù an Europ!
    Gwelet a reas neuze an nor o tigeriñ, hag ur wrac'hig-kozh a dremenas he fenn dre an toull. He hini 'oa ar vouezh raouliet.
- Tremenit ho hent, priñs Bearn, n'eus gwele ebet evitoc'h amañ. Skampit kuit!
- Keuz 'po, mamm-gozh, diouzh ar pezh emaout o paouez lâr din. Pa vin Roue Frañs e lakain deviñ tout tier ar gwrac'hed kozh eveltout, rak n'eo ket just 'pefe ar gwir da chom en un tiig-soul koant ha sioul e-kreiz ar c'hoad hep asantiñ lojañ an dudjentil.

    Adkemer a reas neuze an hent evit kuitaat ar c'hoad, met a-barzh berr amzer e savas an avel hag e kouezhas ar gwez a-bep-tu war ar priñs Bearn hag e varc'h, ouzh o lazhañ kerkent.

Tamm 2

Du vivant

Le coquillage

Pourquoi avoir brisé ce joli coquillage ?
Ce fruit d’amour nacré de la mer et des vents,
La fragile dentelle qui brillait sur la plage
Que le soleil tissait de ses rayons tremblants.

Vois sur ta main des débris restent encore
Le sable en est plus beau mais mon cœur est plus froid,
Il sent le souffle triste d’une semblable mort
Quand tes désirs lassés ne vogueront plus vers moi !

Yvonne Benoist 

Pour une fois, une traduction digne de ce nom :

Ar grogenn-vor

Perak bezañ drailhet ar grogenn-vor brav-mañ?
Frouezh nakret karantez an avel hag ar mor
An dantelezh bresk-se war an aod o lufrañ
Bet gwriet gant bannoù krenus an heol o c’hor.

Ouzh an dismantroù a chom, sell ‘ta war da zorn
Emsavoc’h eo an traezh met bihan ma c’halon
C’hwezh trist ur seurt marv a santan en he c’horn
Hini da enoe o vageal davedon !

Ivi Kromm

Ce poème pour le plaisir d’illustrer ce qui a maintes fois été répété, notemment par la Pascale dont le film a gagné les Césars de cette année :
La culture est absente, inexistante, dans ces débats de campagne.
En voici de la culture.
Voici aussi une des profondes convictions d’Ivi Kromm :
La Nature est un tout.
Un coquillage un sentiment humain.
D’où un certain respect, qui est complètement associable
avec l’amour de la Cité !
Et notre chère côte…

Sans sa mère la Nature, l'homme est d'une faiblesse
qui le réduit à néant.

 

Chacun sa façon

Stourm a ran war bep tachenn...
Voici la leçon
Sur laquelle elle laisse son nom
Mais est-ce bien possible?
Elle est une preuve tangible
Sans avoir quitté sa maison.
Alors en son honneur chantons
"Que chacun lutte à sa façon!"
Ivi Kromm le 12/01/2006

Prizonidi

I.R.A. A.R.B. : Ira hag Arbe

Am eus o anvet.

Er solier am eus o c’huzhet

Hag o magañ rekis

E kuzh eus ar chas

Va frizonidi bihan…

O ! Ne reont ket a viloù

Betek-henn. Setu o c’hoarioù :

C’hoari boulloù, ruilhal-diruilhal

Ar patatez-had o c’hlazañ

War solier an ti kozh.

Sellet dre doull ar c’hazh

Ouzh petra ? Ouzh ar Bed bras ?

Marteze. Met c’hoazh

Ouzh o mamm Chouchenn

O tont daveto gant ul logodenn.

22 a viz Du 1972

La lutte continue!

Bro ar bara

Pell emañ bro ar bara
Pelloc’h-pellañ a deiz da deiz
Pellaat, bihanaat, strishaat a ra
Ha gwanoc’h-gwanañ en tu-mañ hon ene.

Pell hirie an amzer santel
Amzer ar rannañ, amzer ar gontell
Piv ‘zo bremañ ‘vit chom hep kregiñ
Ar primmañ ar gwellañ en tammoù lous ha kriz ?

Pell emañ bro ar bara
Pelloc’h-pellañ, digreskiñ a ra
Ha te ‘zo chom ‘kreiz ar vro-se
‘Zo skeiñ warnomp bruzhunoù da lastez.

C’hoarzhin a rez, plijadur ‘teus
Met un deiz bennak ‘cheñcho an hin
Ha pa deuyo ma dro da dañva ar sistr beuz
Ra vo roet kalon, madelezh ha joa din.

Miz du 2006
Ivi Kromm